Кыайыы күнэ биһиги хас биирдиибит өйүттэн, сүрэҕиттэн сүппэт улуу бырааһынньык. Бу бэлиэ, улуу күн 1965 сылтан ньиргиэрдээхтик бэлиэтэнэр буолуоҕуттан сарсыардаттан үөрүү-көтүү, ырыа-тойук саҕаланара. Сэбиэскэй эстрада кырдьаҕаһа Лев Лещенко “Кыайыы күнэ” ырыаны ыллыыра кулгаахпар билигин да иһиллэргэ дылы. Киэһэ үөрүүбүт-көтүүбүт дьэрэкээн уоттардаах салютунан, уруйунан-айхалынан түмүктэнэрэ.
Дьиҥэр, бу санаатахпына, Кыайыы күнүн олох оҕо эрдэхпиттэн билбит-көрбүт эбиппин. Бу күн сорох дьоммут үөрэллэрин-көтөллөрүн, атыттар саҥата суох олорон харахтарын уутун бобуонньуктуу бааммыт былааттарын муннугунан соттоллорун көрөр этим. Хааннаах сэрии толоонугар хорсуннук охтубут кэргэннэрин, оҕолорун, сураҕа суох сүппүттэрин санаан эрдэхтэрэ. Дэлэҕэ да бу улуу күнү харах уулаах бырааһынньык диэхтэрэ дуо.
1960 сыллаахха куоракка киирэн баран, уулуссаҕа көлүөһэлээх поддоҥҥа олорон кирпииччэнэн анньына сылдьар дьону көрөн соһуйбуппун умнубаппын. Оччолорго ол дьон тоҕо итинник сыҕарыйалларын, атахтарын ханна, хайдах суох гыммыттарын билбэт этим. Билигин санаатахпына, ол дьон алдьархайдаах сэрии тыыннаах сиэртибэлэрэ эбит.
Кэлин Улуу Кыайыы үөрүүтүн-көтүүтүн, суолтатын таайым Иван Иванович Владимировы кытары чугастык алтыһан баран өйдүүр буолбутум.
Төрөөбүт ийэм сурдьа, таайым Иван Иванович Владимиров Аҕа дойду Улуу сэриитин актыыбынай кыттыылааҕа. 1942 сыл атырдьах ыйыгар уочарата кэлэн сэриигэ барбыт. Үлэлии сылдьыбыт “Трактор” холкуоһуттан.
Таайым Иван Иванович Владимиров бойобуой суола Киин, I уонна IV Украинскай фроннар албан ааттаах суолларын кытары ыкса сибээстээх. Украина киин куората Киеви босхолоспут, Польша, Венгрия, Румыния уонна Чехословакия курдук судаарыстыбалары тоҕо хааман Кыайыы өрөгөйдөөх күнүн Прагаҕа көрсүбүт. Аатырбыт-сураҕырбыт Курскай Тоҕой сир-халлаан силбэһэр алдьархайыттан, дьүүлэ-дьаабыта биллибэт будулҕаныттан тыыннаах ордубут киһи.
Аны сэрии бүппүтүн кэннэ 2 сыл устата фашистар хаалбыт тобохторун, өстөөх хос моонньохторун, саһан сылдьар бандеровецтары ылҕааһыҥҥа кыттыбыт.
Хомуньуус таайым уоттаах сэрииттэн “Хорсунун иһин”, “Бойобуой үтүөлэрин иһин”, “Чехословакияны босхолооһун иһин” мэтээллэрдээх 1947 сыллаахха, оруобуна төрөөбүт күнүгэр, дойдутугар этэҥҥэ эргиллэн кэлбит.
Ууну-уоту ортотунан ааспыт буолан фронтовик доҕотторун кытары суругунан билсэ турбута. Олоҕун бүтэһик күннэригэр диэри. Түөрт төгүл однополчаннар көрсүһүүлэригэр бара сылдьыбыта. Улуу Кыайыы харах уулаах бырааһынньыгын хайаатар да бэлиэтиир үгэстээҕэ. Парад кэнниттэн тиийэн табаарыстарын, доҕотторун, аймахтарын кытары ыллыыллара-туойаллара, үөрэллэрэ-көтөллөрө. Ол аһын-үөлүн биһиги астыырбыт, сандалытын тардан биэрэрбит.
Ол сылдьан, ол үөрүүнү тэҥҥэ үллэстэн Улуу Кыайыыны уһансыбыт дьон туохтан, тоҕо үөрэллэрин өйдөөбүтүм. Улуу Кыайыы күнүн күүтүөхтэрин күүтэллэр, үөрүөхтэрин үөрэллэр эбит диэн санааҕа кэлбитим. Уоттаах сэрииттэн тыыннаах ордуу, төрөөбүт дойдуга төннөн кэлэн эйэлээх олоҕу тутуу, ыал буолан, оҕо-уруу төрөтөн, удьуор утумун салҕааһын дьиҥнээх дьол буоллаҕа. Сааһыран олорон санаатахха.
Хомойуох иһин билигин оннук үрдүк үөрүү ханна да суох буолла. Урукку ырыа-тойук, музыка ньиргиэрэ намыраата. Арай Өлбөт үйэлээх полкаҕа холбоһон дьон-сэргэ хаамсыыта эрэ бу Улуу күммүтүн санатар. Ол да буоллар биһиги көлүөнэ аҕаларбыт, эһэлэрбит хорсун быһыыларын умнубаппыт, өйдүүбүт, кэриэстиибит. Хайа да балаһыанньаҕа.
Мин бэйэм Чурапчыттан төрүттээхпин. “Туймаада” үп-харчы, агропромышленнай хампаанньаҕа тэриллиэҕиттэн биэнсийэҕэ тахсыахпар диэри үлэлээбитим. Билигин даҕаны, төһө да биэнсийэҕэ олордорбун, сибээспин быспаппын. Үлэлээбит кэлэктиибим үчүгэйдик санаан, бэтэрээммит диэн улахан бырааһынньыктарга умнубат, эҕэрдэлиир, бэйэтин оҥорон таһаарбыт аһынан күндүлүүр. Ол саныахха олус үчүгэй.
АФАНАСЬЕВА Евдокия Семеновна
“Туймаада” ФАПК бэтэрээнэ
Дьокуускай куорат
День Победы — великий праздник, который не исчезает из памяти и сердца каждого из нас.
Эта знаменательная дата с 1965 года стала отмечаться особенно торжественно: с утра начинались радость, песни. В ушах до сих пор звучит песня «День Победы» в исполнении советского эстрадного певца Льва Лещенко. Вечером наше веселье завершалось ярким салютом и ликующими возгласами.
По правде говоря, когда думаю об этом, я знаю День Победы с самого детства. В этот день я видел, как одни люди радуются, а другие молча сидят и, сдерживая слёзы, вытирают их уголками носовых платков. Они вспоминали своих мужей, детей, без вести пропавших, храбро павших в горниле кровавой войны. Не зря же этот великий день называли праздником со слезами на глазах.
Не забываю, как в 1960 году, переехав в город, я удивился, увидев на улице людей, сидящих на тележках с колёсами и отталкивающихся кирпичом. Тогда я не знал, почему они так передвигаются, где и как потеряли ноги. Теперь понимаю: те люди были живыми жертвами той ужасной войны.
Позже я осознал подлинную радость и значение Великой Победы, когда близко сошёлся с Иваном Ивановичем Владимировым.
Мой родной дядя (таай), Иван Иванович Владимиров, был активным участником Великой Отечественной войны. В августе 1942 года получил повестку и ушёл на фронт от колхоза «Трактор». Боевой путь моего дяди тесно связан с прославленными дорогами Центрального, Первого и Четвёртого Украинских фронтов. Он освобождал Киев, прошёл через Польшу, Венгрию, Румынию и Чехословакию, встретил победный день в Праге. Он остался жив после ужаса, неразберихи и хаоса знаменитой Курской дуги, где смешались земля и небо. После окончания войны ещё два года участвовал в ликвидации остатков фашистов, пособников врага, скрывающихся бандеровцев.
Дядя-коммунист вернулся с огненной войны с медалями «За отвагу», «За боевые заслуги», «За освобождение Чехословакии». Он благополучно вернулся на родину в 1947 году, в день своего рождения. Прошедший сквозь огонь и воду, он переписывался со своими фронтовыми друзьями до последних дней своей жизни. Четыре раза ездил на встречи однополчан. Он всегда отмечал — скорее, со слезами на глазах — Великий День Победы. После парада они собирались с товарищами, друзьями, родными, пели, радовались. Мы, молодые, накрывали стол, подавали сандалы (особые чурки для сидения). Тогда, разделяя с ними радость, я понял, почему люди, пережившие Победу, так её ждали и так радовались. Ведь настоящее счастье — остаться живым после жестокой войны, вернуться домой, строить мирную жизнь, создать семью, растить детей, продолжить свой род. Так думаешь, когда становишься старше.
К сожалению, сейчас той высокой радости уже нет. Былой песенный гул, музыка поутихли. Только шествие «Бессмертного полка» напоминает нам об этом великом дне. Но, так или иначе, наше поколение не забывает подвиги отцов и дедов, помнит и чтит их. В любых обстоятельствах.
Я сам родом из Чурапчи. Работал в финансово-агропромышленной компании «Туймаада» с момента её основания до выхода на пенсию. Сейчас, хоть я и на пенсии, связи не прерываю. Мой коллектив помнит меня, ветерана, не забывает в большие праздники, поздравляет, угощает своими угощениями. Это очень приятно.
Афанасьева Евдокия Семёновна
Ветеран ФАПК «Туймаада»
г. Якутск
Читайте также
